Government of Nepal Logo
Government of Nepal Logo
नेपाल सरकार

गृह मन्त्रालय

जिल्ला प्रशासन कार्यालय, कालिकोट

नेपाल सरकार

गृह मन्त्रालय

जिल्ला प्रशासन कार्यालय, कालिकोट

न्यून व्यान्डविथ Invert Color A- A A+

जिल्लाको परिचय 2075-09-17

कालिकोट जिल्लाको बस्तुगत विवरण


१. पृष्ठभूमी
कालिकोट जिल्ला मध्यपश्चिमाञ्चल विकासक्षेत्र अन्तर्गत कर्णाली अञ्चलमा पर्दछ । यो जिल्ला वि.स. २०३४ सालमा जुम्ला जिल्ला स्थित तिब्रिकोट गा.वि.स. विस्थापित भई बनेको हुनाले नेपालको कान्छो जिल्लाको रुपमा चिनिन्छ । यस जिल्लाको हालको कालिका (मुग्राहा) गा.वि.स. स्थित कालिका गाउँमा कालिका भगवती मन्दिर रहेको र यो ठाउँ भुरे टाकुरे राजाहरुको कोटदरबार रहने किसिमको उच्च स्थानमा रहेको हुनाले सोही आधारमा जिल्लाको नाम कालिकोट रहन गएको भन्ने भनाई छ । यस जिल्लालाई वि.स.२०३२ सालमा छुट्टयाउने निर्णय भए तापनि यस जिल्लाको जिल्ला प्रशासन कार्यालय लगायत अन्य कार्यालयहरु विधिवत रुपमा २०३४ सालमा स्थापना गरीएका हुन् । सुरुमा मान्म गा.वि.स.३ मान्म गाउँमा जिल्ला सदरमुकाम कायम गरिएको थियो भने वि.स. २०४० साल देखि सोही गा.वि.स.को बडा नं. ५ स्थित खाँडाचक्र डाँडामा सदरमुकाम कायम गरिएको हो । सुरुमा ३३ गा.वि.स. रहेको कालिकोट जिल्लाको उत्तर पश्चिमका साप्पाटा, जुकोट र बाई गा.वि.सहरु वि.स. २०३८ सालमा बाजुरा जिल्लामा गाभिए पछि हाल यस जिल्लामा  ३० वटा गा.वि.सहरु रहेकाेमा हाल ३ नगर पालिका र ६ गाउँपालिका गरी ९ स्थानीय तह रहेका छन्  ।

२. भुगोल
जिल्लाको भौगोलिक बनावट र हावापानी विविध किसिमको रहेता पनि मूलतःस मशितोष्ण हावापानी रहेको र बढी ढालयुक्त÷भिरालो भू—भागहरु धेरै भाग पूर्व पश्चिम र केही भू भाग उत्तर दक्षिण फैलिएको छ । यस जिल्लाको भू भाग समुद्र सतहबाट लगभग ७३८ मिटर देखी ४७९० मिटर सम्मको उचाई मा फैलिएको छ । पूर्वी देशान्तर ८१०२८ देखि ८२००२ सम्म र उत्तरी अक्षा समा २९००५ देखी २९०२८ सम्म फैलिएको यस जिल्लाको कुल क्षेत्रफल १७४१ बर्ग कि.मि. अर्थात १,७८,०३० हेक्टर रहेको छ ।  यस जिल्लाको तापक्रम अधिकतम (औषत) १८.६० सेन्टीग्रेड र न्युनतम (औषत) ५.६० सेन्टीग्रेड रहने गरेको र बार्षिक औषत ७३० मिलि मिटर बर्षा हुने गर्दछ । जिल्लाको उत्तर बाट बग्ने चीनको तिब्बत (अस्पताल) क्षेत्र  बाट बगेर आउने कर्णाली नदी र पुर्व बाट जुम्ला जिल्ला हुदैँ बग्ने तीला नदी कालिकोटमा आई दुवै नदी लालीघाटमा मिसिएर कर्णाली नामले बग्दछ । त्यस्तै अन्य स–साना खोलाहरुमा  फुगाड, सान्निगाड, थिर्पुगाड, बालीगाड, भर्तागाड, पादमघाट खल्लागाड मुख्य हुन् । यहाँका नदी र खोलामा विद्युत उत्पादनको सम्भावना अत्याधिक बढी देखिन्छ भने पचालझरना गाउँ पालिकाको खार्दु भन्ने ठाँउमा रहेको “पचाँल झरना” प्रकृतिको सुन्दर कृति मानिन्छ, जसको लम्बाई ३८१ मिटर छ जुन नेपालमै सबैभन्दा लामाे झरना हाे ।
अवस्थिति
हावापानी - समशितोष्ण
भु-बनौट- बढी ढालयुक्त -भिरालो
पुर्वी देशान्तर - ८१०२८ - ८२००२
उत्तरी अक्षांश - २९००५ - २९०२८
उचाई - समुन्द्र सतहबाट ७३८- ४७९० मि.
क्षेत्रफल - १७४१ बर्ग किमी (१७८०३० हेक्टर)
औषत तापक्रम अत्यधिक १८.६० सेन्टिग्रेड न्यूनतम ५.६० सेन्टिग्रेड
औषत बर्षा - ७३० मिलिमिटर

३. जिल्लाको अन्य विवरण
क. जिल्ला सीमाना
     पुर्व–जुम्ला
     पश्चिम– अछाम
     उत्तर– मुुगु, बाजुरा
    दक्षिण– दैलेख, जाजरकोट

ख. प्रशासनिक विभाजन
     जिल्ला– कालिकोट
     अञ्चल– कर्णाली
     विकासक्षेत्र– मध्यपश्चिमाञ्चल

प्रदेश – कर्णाली 

सदरमुकाम – खाँडाचक्र न.पा. १ मान्म बजार
ग. राजनैतिक विभाजन

     प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र – १
     प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र – २
     नगरपालिका – ३ 
     गाउँपालिका – ६

घ. भू–उपयोग
    कुल क्षेत्रफल - १७८,०३० हेक्टर (१७४१ बर्ग कि.मि.)
    खेतियोग्य जमिन - १७,९८४ हेक्टर (१०.११ ५०)
    खेती भईरहेको भूमी -  ८७१२.५ हेक्टर
    बनक्षेत्र - ११,१०९०.१३ हेक्टर (६१.४०५०)
    चरन क्षेत्र  - ४५,००० हेक्टर (२५.२७ ५०
    अन्य नदिनाला भिरपाखा - ३,६१४.०१हेक्टर (२.०३ ५०)
ङ.जनसंख्या  

(वि.स. २०६८ को जन गणना अनुसार)                                                            

   कुल जनसंख्या - १,४१,६२०
   पुरुष - ७१,१९६
   महिला - ७०,४२४
   जम्मा घरधुरी - २४,४७७
   औषत परिवार संख्या - ५.७८
   जनघनत्व -  ८१.३४ व्यक्ति प्रति बर्ग कि.मी
४. प्रमुखबजार
     मान्म खाडाचक्र
     शिवनगर जितेगढा
     लालीघाट बजार
     पिली बजार
     नाग्म बजार
    आर.सी.पी.बजार
५. अन्य विवरण
      जातजाति - ब्राहमण , ठकुरी, क्षेत्री, दलित,सन्यासी, मगर
      धर्म -  हिन्दु, इशाई (केही)
      भाषा -  नेपाली, स्थानीय
      चाडपर्व - बडादशैँ तिहार, पैठ, तागा, होली, माघेसंक्रान्ती, श्रीकृष्ण जन्माष्ठमी, श्रीपञ्चमी
      मुख्य नदी - तीला र कर्णाली
      मुख्य जडिबुटीहरु - पाँच औँले, कटुकी, सुगन्धबाला, लौठेसल्ला, बोजो, अत्तिसी, जटामसी, निर्मसी, सिलाजित, टिमुर, चिराइतो, हर्रो, अमला, आदि ।

६.धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल
 
 ·  बडीमालीका मन्दिर (कालिकोट बाजुरा सीमाना)
   ·  मालिका मन्दिर (पचालझरना  गा‍ पा र तिलागुफा न‍‌ पा)
   ·  महाबु शिवजी मन्दिर (महावै गा पा )
   ·  पञ्चदेवल (पञ्च पाण्डव द्वारा निर्मित, खाँडाचक्र न पा )
   ·  चुलिमालिका मन्दिर (खाँडाचक्र न पा )
   ·  तिला गुफा (तिलागुफा न.पा.)
   ·  ढुंगे बगैंचा (खाँडाचक्र न पा)
   ·  रामारोशन (कालिकोट र अछाम सीमाना)
   ·  रुढु बन्चु पाटन (कालिकोट र दैलेख सीमाना)
   ·  पचाँल झरना (पचालझरना  गा‍ पा) ३८१ मिटर
   ·  कालिकाकोट देवी मन्दिर (शुभ कालिका  गा.पा.)


७. शैक्षिक अवस्था
     कुल साक्षरता – ९५ प्रतिशत (१५ देखी ६० बर्ष उमेर समूह)
     पुरुष – ९५ प्रतिशत
     महिला – ९४ प्रतिशत
     शिक्षण संस्थाहरु – क्याम्पस ६, मा.वि. ६१, अाधारभूत २३३, र बा.वि.के २३३, निजी विद्यालय साविक ३० गा  वि स काे १२ साक्षर गा  वि स घाेषणा भइसकेकाे ।

८. स्वास्थ्य सेवा
    ·   जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय १
    ·   जिल्ला अस्पताल १
    ·   प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र १
    ·   स्वास्थ्य चौकी २८
    ·   आयुर्वेद औषधालय १
    ·   आखाँ उपचार केन्द्र १
९. यातायात व्यवस्था
सुर्खेत बांगेसिमल देखि कालिकोट खाडाँचक्र सम्म कुल लम्बाई १५१.२ कि.मि रहेकोले बसको माध्यमबाट १ दिनमा आई पुगिने बर्सादको समयमा बाटो विग्रिने हुँदा दैलेखको खिड्कीज्युलासम्म बस आउने गरेको त्यसपछि ६ घण्टाको पैदल यात्रा पश्चात सदुरमुकाम मान्म आईपुगिने तर विश्व बैंकको आर्थीक सहयोगबाट कर्णाली राजमार्गलाई ओटासिल गराई स्तर उन्नती गर्ने भन्ने बुझिएको ।
कर्णाली राजमार्ग जुम्ला सम्मको लम्बाई २३३ कि.मि. कालिकोट क्षेत्र अन्तर्गत (कालिकोट–दैलेख सीमाना देखि कालिकोट–जुम्ला सम्म पर्ने यस जिल्लामा कर्णाली राजमार्गको सडकखण्ड ६९ कि. मि रहेको छ । सुर्खेत वीरेन्द्रनगर देखि मान्म सदरमुकाम सम्मको सडक १५१.२ कि.मि. रहेको छ ।


जिल्ला सदरमुकाम बाट छिमेकी जिल्ला जाने सडक (निर्माणाधिन)
·  खुलालु–भानाकोट (अछाम)
·  हाउडी–बजाङ्गेकोट (दैलेख)
·  डिल्लीकोट–माहवु रानीवन (दैलेख)
·  नाग्म–रारलिही (जुम्ला)
·  नानीकोट–लैफु (बाजुरा)
·  धौलागोह–साप्पाटा (बाजुरा)
·  भर्ता–कराले (दैलेख)
·  थिर्पु–धौलागोह, लाम्राबजार (बाजुरा)
   एयरपोर्ट–सुनथराली एयरपोर्ट (कोटबाडा गा.वि.स.) २०४५ देखि निर्मार्णाधिन अवस्थामा


पछिल्लो अपडेट गरिएको : 2079-02-03 18:50:57

© सर्वाधिकार सुरक्षित जिल्ला प्रशासन कार्यालय, कालिकोट

Powered By: ProActive Developers